Ποια είναι η διαφορά μεταξύ μετάλλων και ιχνοστοιχείων; 

Ότι τα μεν πρώτα βρίσκονται στον οργανισμό σε μεγάλες ποσότητες, καθώς διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην ομαλή λειτουργία του οργανισμού, στην ανάπτυξη και στην αναπαραγωγή, ενώ τα ιχνοστοιχεία (ή αλλιώς μικροστοιχεία) βρίσκονται στο σώμα σε πολύ μικρότερες ποσότητες. Εκτός βέβαια, από τα ωφέλιμα για την υγεία μέταλλα, υπάρχουν και τα βαριά (ή τοξικά) μέταλλα, η υπερβολική λήψη των οποίων καλό είναι να αποφεύγεται, γιατί μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα. Σε αυτήν την κατηογρία ανήκουν ο μόλυβδος, ο υδράργυρος, το αρσενικό και το κάδμιο. Τουλάχιστον 60 μέταλλα έχουν εντοπιστεί στον ανθρώπινο οργανισμό, τα σημαντικότερα από τα οποία είναι ο σίδηρος, το μολυβδαίνιο, το χρώμιο, το ιώδιο και ο ψευδάργυρος. Aπό τα ιχνοστοιχεία, ιδιαίτερα χρήσιμα θεωρούνται το φθόριο, το πυρίτιο, το σελήνιο, το μαγγάνιο και το βανάδιο. Χαλκός, νικέλιο, κοβάλτιο και κασσίτερος συμπληρώνουν τον κατάλογο.

ΣΙΔΗΡΟΣ
Λόγω της συμβολής του στη μεταφορά του οξυγόνου από τους πνεύμονες σε ολόκληρο το σώμα, ο σίδηρος θεωρείται ένα από τα πιο βασικά μέταλλα. Ο σίδηρος είναι βασικό συστατικό της αιμοσφαιρίνης (εξού και ο ρόλος του στη μεταφορά του οξυγόνου), αλλά και βασικό συστατικό των κυτοχρωμάτων, δηλαδή των πρωτεϊνών που συμβάλλουν στη μεταφορά ενέργειας στα κύτταρα. Ένας ενήλικας έχει στο σώμα του περίπου 3.5-4.5g σιδήρου, τα 2/3 των οποίων βρίσκονται στο αίμα του ως αιμοσφαιρίνη. Το υπόλοιπο 1/3 μοιράζεται μεταξύ του ήπατος, της σπλήνας, του μυελού των οστών, σε πρωτεΐνες (όπως η φερριτίνη και η αιμοσιδηρίνη) και διάφορα ένζυμα¹-² καθώς και στους μύες. Ωστόσο, η ποσότητα αποθηκευμένου σιδήρου σε κάθε οργανισμό, εξαρτάται από την ηλικία, το φύλο και το στάδιο της ζωής στο οποίο βρίσκεται (ανάπτυξη, εγκυμοσύνη, εμμηνόπαυση κ.λπ.).

Γιατί είναι χρήσιμος;
Όπως αναφέραμε και παραπάνω, ο σίδηρος αποτελεί βασικό συστατικό για την παραγωγή των αιμοσφαιρίων και της αιμοσφαιρίνης στον οργανισμό. Πέρα από αυτό όμως βοηθά σημαντικά τον οργανισμό να ανταπεξέλθει στις καθημερινές του ανάγκες, καθώς: Ενισχύει το ανοσοποιητικό Συμβάλλει στην παραγωγή αίματος και στην ανάπτυξη του μυικού συστήματος Ενδυναμώνει τις γνωστικές λειτουργίες.

Τι προκαλεί η έλλειψή του;
Τα συμπτώματα από την έλλειψη σιδήρου, είναι ακριβώς αντίθετα από αυτά που προσφέρει. Το άτομο που πάσχει από έλλειψη σιδήρου εμφανίζει αναιμία, συμπτώματα κόπωσης και αδυναμίας, επηρρέπεια στις λοιμώξεις, πονοκεφάλους, έως και προβλήματα στη συμπεριφορά και στην ψυχική σφαίρα, όπως κατάθλιψη και ευερεθιστότητα.

Πού τον βρίσκουμε; 
Ο σίδηρος απαντάται στα τρόφιμα σε δύο βασικές μορφές: τον αιμικό σίδηρο, που περιέχεται στις τροφές ζωικής προέλευσης (κρέας, πουλερικά, ψάρια) και απορροφάται καλύτερα από τον οργανισμό και τον μη αιμικό, που βρίσκεται στα τρόφιμα φυτικής προέλευσης (πράσινα φυλλώδη λαχανικά, όσπρια, αποξηραμένα φρούτα, σουσάμι). Σίδηρο περιέχουν επίσης τα θαλασσινά, αλλά και ορισμένα εμπλουτισμένα τρόφιμα (όπως π.χ. τα δημητριακά πρωινού). Για την αφομοίωση του μη αιμικού σιδήρου, συστήνεται η ταυτόχρονη λήψη βιταμίνης C. Τροφές πλούσιες σε βιταμίνη C είναι τα εσπεριδοειδή, οι πιπεριές, οι φράουλες και τα ακτινίδια. Γενικά, καλές πηγές σιδήρου θεωρούνται το κόκκινο κρέας, το συκώτι, τα εντόσθια, τα αυγά, τα όσπρια, τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά και όλα τα εμπλουτισμένα δημητριακά.

ΣΕΛΗΝΙΟ
Το σελήνιο θεωρείται ένα από τα πιο ισχυρά αντιοξειδωτικά. Γιατί είναι χρήσιμο; Πέρα από το γεγονός ότι παρέχει αντιοξειδωτική προστασία και μας προστατεύει από οξειδωτικές βλάβες και λοιμώξεις, συμβάλλει στην καλή λειτουργία του θυρεοειδούς, στη σύνθεση του DNA, ενώ παίζει ρόλο και στην αναπαραγωγή.

Τι προκαλεί η έλλειψή του; 
Το άτομο που πάσχει από έλλειψη σεληνίου μπορεί να εμφανίσει προβλήματα σε νύχια, δέρμα και μαλλιά (π.χ. τριχόπτωση), παρατεταμένο συναίσθημα κόπωσης, χαμηλό ανοσοποιητικό, δυσκολία συγκέντρωσης, προβλήματα στην αναπαραγωγή, ακόμη και υποθυρεοειδισμό. Σε προχωρημένες περιπτώσεις, έχει ενοχοποιηθεί για την εμφάνιση καρδιομυοπάθειας (Νόσος Keshan), και μυοπάθειας.

Πού το βρίσκουμε; 
Tροφές πλούσιες σε σελήνιο είναι τα θαλασσινά και το κρέας.

ΧΡΩΜΙΟ
Γιατί είναι χρήσιμο;
Επηρεάζει τη δράση της ινσουλίνης και συμβάλλει στη ρύθμιση των επιπέδων της γλυκόζης στον οργανισμό.

Τι προκαλεί η έλλειψή του;
Η ανεπάρκεια χρωμίου διαταράσσει την ικανότητα του οργανισμού να χρησιμοποιεί τη γλυκόζη, για τις ενεργειακές του ανάγκες.

Πού το βρίσκουμε; 
Περιέχεται στο κρέας, στη μαγιά μπύρας και στα δημητριακά.

ΜΑΓΓΑΝΙΟ
Γιατί είναι χρήσιμο;
Δρα σαν αντιοξειδωτικό για τα κύτταρα της επιδερμίδας. Έτσι, προλαμβάνει τη γήρανση και συμβάλλει στην καλή υγεία του δέρματος.

Τι προκαλεί η έλλειψή του;
Παρόλο που χρειαζόμαστε πολύ μικρές ποσότητες μαγγανίου για τη σωστή λειτουργία του οργανισμού, είναι σημαντικό για τη διατήρηση της ζωής. Η τυχόν έλλειψή του μπορεί να προκαλέσει αύξηση της χοληστερόλης σε παθολογικά επίπεδα, λόγω διαταραχής στον μεταβολισμό των λιπών, απώλεια σωματικού βάρους και μείωση των πρωτεΐνών πήξης του αίματος.

Πού το βρίσκουμε; 
Υπάρχει στους ξηρούς καρπούς, στα σιτηρά, ακόμη και στο τσάι.

ΙΩΔΙΟ
To ιώδιο (Ι2) είναι ένα πολύτιμο ιχνοστοιχείο για τον οργανισμό. Ο λόγος είναι ότι είναι απαραίτητο για τη σύνθεση των ορμονών του θυρεοειδούς (της θυροξίνης Τ4 και της τριιωδοθυρονίνης Τ3.) Καθώς όμως ο θυρεοειδής είναι εξαιρετικά σημαντικός για την ομαλή λειτουργία του σώματος στο σύνολό του, το ιώδιο αποτελεί το κλειδί για διαδικασίες όπως η ανάπτυξη, ο μεταβολισμός και η αναπαραγωγή. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που το ιώδιο που περιέχουν τα τρόφιμα και το νερό απορροφάται εξ ολοκλήρου από τον οργανισμό και μεταφέρεται στον θυρεοειδή. Παρ΄όλα αυτά, οι ποσότητες ιωδίου που έχει ανάγκη ο οργανισμός δεν είναι μεγάλες.

Γιατί είναι χρήσιμο;
Το ιώδιο όπως αναφέραμε και παραπάνω, συντελεί στη σύνθεση των θυρεοειδικών ορμονών και την ομαλή λειτουργία του θυρεοειδούς. Συμβάλλει επίσης στην καλή λειτουργία του μεταβολισμού, του νευρικού συστήματος και στην πνευματική εγρήγορση, αλλά και στην καλή κατάσταση μαλλιών, δέρματος και νυχιών.

Τι προκαλεί η έλλειψή του;
Η έλλειψη ιωδίου μπορεί να προκαλέσει υποθυρεοειδισμό, δηλαδή μειωμένη έκκριση των θυρεοειδικών ορμονών. Ο υποθρεοειδισμός εκδηλώνεται με μείωση των καύσεων και αύξηση του σωματικού βάρους, κόπωση, υποτονικότητα και δυσκοιλιότητα, βραχνάδα της φωνής, ξηρότητα του δέρματος και μαλλιά που σπάνε. Η ένταση των συμπτωμάτων έχει άμεση σχέση με την βαρύτητα της πάθησης και την ηλικία του ασθενούς.

Πού το βρίσκουμε;
Στα ψάρια αλλά και στο ιωδιούχο αλάτι.

ΨΕΥΔΑΡΓΥΡΟΣ
Ο ψευδάργυρος συνιστά ένα από τα σημαντικότερα ιχνοστοιχεία, κι αυτό γιατί αποτελεί βασικό συστατικό πολλών ενζύμων, που εμπλέκονται σε πάνω από 200 μεταβολικές διεργασίες του οργανισμού. Κάποιες από τις διεργασίες στις οποίες εμπλέκεται ο ψευδάργυρος είναι οι εξής:

  • Είναι σημαντικός για την ομαλή λειτουργία του νευρικού συστήματος.
  • Συμβάλλει στην καλή λειτουργία των ορμονών (π.χ. σωματοτροπίνη, τεστοστερόνη).
  • Διατηρεί σε ισορροπία τα επίπεδα του σακχάρου στο αίμα.
  • Συμβάλλει στη διατήρηση της υγείας του δέρματος, των μαλλιών και νυχιών. Υπάρχουν μελέτες που επιβεβαιώνουν τη δράση του ψευδαργύρου στην αντιμετώπιση της ακμής και στην επούλωση των πληγών.
  • Έχει αντιοξειδωτική και άρα αποτοξινωτική δράση για τον οργανισμό, καταπολεμά δηλαδή τις ελεύθερες ρίζες.
  • Προστατεύει τον οργανισμό από τοξικές ουσίες (όπως π.χ. ο μόλυβδος και το κάδμιο), αλλά και από το κάπνισμα.
  • Βοηθά στην αποκατάσταση των ιστών σε περίπτωση βλάβης.
  • Συμβάλλει στην ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων.
  • Είναι απαραίτητος για την ανάπτυξη, την αναπαραγωγή (βοηθά στη σπερματογένεση), την καλή όραση, όσφρηση και γεύση.
  • Ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα.

Τι προκαλεί η έλλειψή του;
Η έλλειψη του ψευδαργύρου συνοδεύεται από πτώση του ανοσοποιητικού συστήματος και επηρρέπεια σε ασθένειες, επιβράδυνση της ανάπτυξη (αν μιλάμε για παιδιά και εφήβους), προβλήματα στο δέρμα, όπως δερματίτιδες, υπογοναδισμό, ακόμη και διάρροια. Στα άτομα που πάσχουν από έλλεψη ψευδαργύρου τα τραύματα επουλώνονται με βραδύτερους ρυθμούς. Τα συμπληρώματα έρχονται να βοηθήσουν κυρίως στα ζητήματα της ανάπτυξης και στην αντιμετώπιση της διάρροιας.

Πού τον βρίσκουμε; 
Βασικές πηγές ψευδαργύρου είναι το κρέας, τα οστρακοειδή, τα δημητριακά ολικής άλεσης, τα όσπρια και διάφορα τυριά.

ΧΑΛΚΟΣ
Γιατί είναι χρήσιμος;
Nέες μελέτες έχουν αποδείξει ότι ο χαλκός παίζει σημαντικό ρόλο στη λειτουργία συγκεκριμένων ενζύμων, τα οποία εμπλέκονται στον μεταβολισμό του σιδήρου και στον σχηματισμό των συνδετικών ιστών.

Τι προκαλεί η έλλειψή του;
H ανεπάρκεια του χαλκού μπορεί να προκαλέσει αναιμία και οστικές ανωμαλίες (οστεοπόρωση). Επίσης μπορεί να εκδηλωθεί με νευρολογικά συμπτώματα ή αποχρωματισμό των μαλλιών και του δέρματος.

Πού τον βρίσκουμε;
Καλές πηγές χαλκού θεωρούνται τα στρείδια, οι ξηροί καρποί, το συκώτι, τα όσπρια και το αραβοσιτέλαιο.

ΑΣΒΕΣΤΙΟ
Είναι το στοιχείο που στηρίζει τον σκελετό μας, ωστόσο συμμετέχει και σε πολλές άλλες λειτουργίες του οργανισμού. O λόγος για το ασβέστιο, που υπάρχει σε αφθονία στο ανθρώπινο σώμα- περίπου το 1,5% του σωματικού μας βάρους είναι ασβέστιο. Από αυτό, το 99% βρίσκεται στα οστά (ο σκελετός είναι στην πραγματικότητα η αποθήκη του ασβεστίου στον οργανισμό) και τα δόντια. Το υπόλοιπο 1% βρίσκεται στα κύτταρα, στο αίμα και στους άλλους ιστούς. Σε περίπτωση μη ικανοποιητικής πρόσληψης ασβεστίου μέσω της διατροφής, ο οργανισμός, για να καλύψει τις ανάγκες του ασβέστιο, το αντλεί από τα οστά. Το ασβέστιο αποθηκεύεται στα οστά μέχρι περίπου την ηλικία των 30-35 ετών. Από εκείνη την ηλικία και έπειτα όμως, η οστική πυκνότητα μειώνεται περίπου κατά 0,3% κάθε χρόνο. Ο αριθμός αυτό είναι μεγαλύτερος για τις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες- φτάνει το 1%.

Γιατί είναι χρήσιμο;
Ο ανθρώπινος οργανισμός έχει απόλυτη ανάγκη από ασβέστιο, καθώς συμμετέχει σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού. Μεταξύ άλλων, το ασβέστιο, πέρα από το γεγονός ότι αποτελεί δομικό στοιχείο για τα οστά, τα δόντια και τα νύχια, βοηθά στην πήξη του αίματος, συμμετέχει στον μεταβολισμό και στη διαδικασία παραγωγής ενέργειας, δεδομένου ότι καθορίζει την καλή ή μη λειτoυργία των πεπτικών ενζύμων, συμβάλλει στη διατήρηση της αρτηριακής πίεσης σε φυσιολογικά επίπεδα, συντελεί στην καλή λειτουργία των μυών και των νευρώνων (νευροδιαβίβαση).

Τι προκαλεί η έλλειψή του;
Η έλλειψη ασβεστίου μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη οστεοπόρωσης στη ζωή του ατόμου ή στην εμφάνιση δευτεροπαθούς ραχίτιδας.

Πού το βρίσκουμε; 
Τα γαλακτοκομικά προιόντα, ορισμένα λαχανικά, όπως τα σκούρα πράσινα λαχανικά, κάποια φρούτα (βερίκοκο) και τα ψάρια (π.χ. μαρίδα, αθερίνα, σαρδέλα), αποτελούν τις πιο γνωστές διατροφικές πηγές ασβεστίου.

ΜΑΓΝΗΣΙΟ
Επηρεάζοντας περισσότερα από 300 ενζυμικά συστήματα του οργανισμού, το μαγνήσιο αποτελεί το κλειδί για τη σωστή νευροδιαβίαση (μαζί με τις βιταμίνες Β1 και Β6), αλλά και για τη διαδικασία παραγωγής ενέργειας.

Γιατί είναι χρήσιμο;
Πιο συγκεκριμένα, το μαγνήσιο είναι ένα μέταλλο βασικό για την καλή υγεία δοντιών και οστών, για την καλή υγεία του νευρικού και του μυικού συστήματος, αλλά και για τη βέλτιστη λειτουργία ολόκληρου του οργανισμού. Συμβάλλει στη διαδικασία της κυτταρικής διαίρεσης, στον μεταβολισμό των πρωτεϊνών, στη μετατροπή των τροφών σε ενέργεια, στην ηλεκτρολυτική ισορροπία, αλλά και στην καλή λειτουργία του ανοσοποιητικού. Τέλος, μελέτες έχουν επιβεβαιώσει τον ρόλο του μαγνησίου στην καλή λειτουργία της καρδιάς και στην προστασία από την εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων και υπέρτασης.

Τι προκαλεί η έλλειψή του;
Η έλλειψη του μαγνησίου, εξαιτίας του ρόλου του στη διαδικασία παραγωγής ενέργειας συνοδεύεται από κόπωση και αδυναμία. Επίσης, μπορεί να προκαλέσει νευρομυικές διαταραχές, όπως μυική αδυναμία και τρόμο, σπασμούς, ιλίγγους, ευερεθιστότητα, ακόμη και ψύχωση. Η σοβαρή έλλειψη μαγνησίου τέλος, μπορεί να προκαλέσει προβλήματα και στην καρδιά, όπως αρρυθμίες.

Πού το βρίσκουμε;
Οι μπανάνες, τα καφέ και μαύρα φασόλια, το καστανό ρύζι, τα όσπρια και ιδίως η φακή, αλλά και λαχανικά όπως το σπανάκι, περιλαμβάνονται στις καλύτερες πηγές μαγνησίου για τον οργανισμό.

ΦΩΣΦΟΡΟΣ
Mαζί με το ασβέστιο, ο φώσφορος είναι ένα από τα πιο σημαντικά μέταλλα για την καλή λειτουργία του οργανισμού. Και αυτός, όπως και το ασβέστιο, έχει καθοριστικό ρόλο στην κατασκευή των οστών και τη διατήρηση της υγείας του σκελετού. Το 1% του σωματικού μας βάρους είναι ο φώσφορος που υπάρχει στο σώμα μας. Από αυτήν την ποσότητα, το 85% βρίσκεται στα κόκκαλα και στα δόντια, ενώ το υπόλοιπο 15% είναι αποθηκευμένο στα διάφορα όργανα και στους μαλακούς ιστούς του οργανισμού ή κυκλοφορεί στο αίμα.

Γιατί είναι χρήσιμος;
Όπως σημειώσαμε ήδη, ο φώσφορος είναι απαραίτητος για τη σωστή ανάπτυξη και την υγεία των οστών, του συνδετικού ιστού και των δοντιών. Πέρα από αυτό όμως, βοηθά στην καλή λειτουργία της καρδιάς, των νεφρών και του νευρικού συστήματος. Συμβάλλει στην παραγωγή ενέργειας, καθώς συντελεί στην αποικοδόμηση των υδατανθράκων, των πρωτεϊνών και των λιπών, ενώ έχει ενεργό ρόλο και στον μεταβολισμό άλλων βιταμινών και μετάλλων, όπως η βιταμίνη D, το ασβέστιο, το ιώδιο, το μαγνήσιο και ο ψευδάργυρος. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι ο φώσφορος είναι απαραίτητος για την αύξηση, διατήρηση και αποκατάσταση όλων των κυττάρων και των ιστών του οργανισμού.

Τι προκαλεί η έλλειψή του;
Από ανεπαρκή πρόσληψη φωσφόρου κινδυνεύουν κυρίως τα άτομα που πάσχουν από τα λεγόμενα δυσαπορροφητικά σύνδρομα και γενικότερα από παθήσεις που εμποδίζουν την ομαλή απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών των τροφών από τον οργανισμό, όπως η κοιλιοκάκη και η κυστική ίνωση. Δυσαπορρόφηση του φωσφόρου εμφανίζεται επίσης στα άτομα που κάνουν μακροχρόνια λήψη αντιόξινων. Τι προκαλεί όμως η έλλειψη του φωσφόρου στον οργανισμό; Ραχίτιδα και χαμηλό ανάστημα στα παιδιά ή μυική αδυναμία είναι οι συνέπειες της σοβαρής έλλειψης φωσφόρου.

Πού τον βρίσκουμε;
Θαλασσινά και ψάρια, κρέας, αυγά και τυρί είναι η πεντάδα των τροφίμων με την μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε φώσφορο, αν και φώσφορο βρίσκουμε σχεδόν σε όλες τις τροφές.

ΛΟΥΤΕΪΝΗ
Τα τελευταία χρόνια, ολοένα και περισσότερες μελέτες επιβεβαιώνουν τον σημαντικό ρόλο της λουτεΐνης στην καλή υγεία των ματιών, συστήνοντας τη χορήγησή της για την πρόληψη της ωχράς κηλίδας και του καταρράκτη. Τι είναι όμως αυτή η ουσία με το παράξενο όνομα; Πρόκειται για ένα καροτενοειδές που βρίσκεται στα φυτά και ευθύνεται για το χρώμα ορισμένων φρούτων και λαχανικών. Περιέχεται στα καρότα, στα πράσινα λαχανικά, στον κρόκο του αυγού και στα ζωικά λίπη και πέρα από τα αποδεδειγμένα οφέλη της για τα μάτια, είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στην προστασία του δέρματος από την υπεριώδη ακτινοβολία.

Εκχύλισμα βατόμουρου
Τα θρεπτικά συστατικά του βατόμουρου ευθύνονται για τις επιμέρους ευεργετικές ιδιότητές του. Από αυτές, ξεχωρίζει η αντιοξειδωτική του δράση (χάρη στο μαγγάνιο και τις τανίνες που περιέχει), η ενίσχυση του ανοσοποιητικού (λόγω της βιταμίνης C), η συμβολή του στην καλή λειτουργία της καρδιάς (σε αυτό ρόλο έχουν οι τανίνες αλλά και η βιταμίνη C που περιέχει) και του εντέρου (λόγω των φυτικών ινών). Τέλος, το φυλλικό οξύ που περιέχει, είναι βασικό για τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων.

Εκχύλισμα ginseng
Είναι ένα από τα πιο γνωστά βότανα στον κόσμο και κερδίζει συνεχώς εδαφος χάρη στις σημαντικές θεραπευτικές του ιδιότητες, οι οποίες συνοψίζονται στα εξής:

  • Τόνωση και ευεξία
  • Ανακούφιση από την κούραση και την εξάντληση
  • Αποτοξινωτική δράση
  • Συμβολή στην απορρόφηση βιταμινών και μετάλλων